Fraxinus excelsior – jesion wyniosły

Instrukcja kiełkowania nasion

Gatunek: Fraxinus excelsior
Nazwa polska: jesion wyniosły

Nasiona jesionu wyniosłego charakteryzują się głębokim spoczynkiem morfofizjologicznym. Wymagają odpowiednio długiego okresu ciepłej, wilgotnej stratyfikacji, podczas którego rozwija się zarodek, a następnie okresu chłodu, który przełamuje jego spoczynek fizjologiczny.

Z tego względu samo moczenie lub krótka stratyfikacja chłodna nie są wystarczające.

1. Przygotowanie nasion

Nasiona należy umieścić w wilgotnym podłożu stratyfikacyjnym.

Zalecanym podłożem jest mieszanka:

piasek + torf w proporcji objętościowej 1:1

Można również zastosować lekko wilgotny wermikulit lub inne sterylne, dobrze napowietrzone podłoże przeznaczone do stratyfikacji.

Podłoże powinno być wilgotne, ale nie mokre.

Nasiona należy dokładnie wymieszać z podłożem i umieścić w pojemniku lub woreczku zapewniającym dostęp powietrza.

2. Ciepła stratyfikacja – faza I

Jest to najważniejszy etap przygotowania nasion, ponieważ podczas tej fazy rozwija się niedojrzały zarodek.

1. Umieścić nasiona w wilgotnym podłożu stratyfikacyjnym.

2. Utrzymywać temperaturę około 15–20°C.

3. Prowadzić stratyfikację przez około 12–16 tygodni.

4. Co tydzień kontrolować wilgotność i stan nasion.

W przypadku części partii korzystne może być zastosowanie pełnych 16 tygodni fazy ciepłej. Badania wskazują, że dłuższa faza ciepła może poprawiać późniejsze kiełkowanie.

Nie należy dopuścić do całkowitego wyschnięcia nasion podczas tego etapu.

3. Chłodna stratyfikacja – faza II

Po zakończeniu fazy ciepłej należy przenieść nasiona do chłodnych warunków.

1. Obniżyć temperaturę do około 1–5°C.

2. Kontynuować stratyfikację przez około 12–16 tygodni.

3. Regularnie kontrolować wilgotność podłoża.

4. Zapewnić dobrą wentylację i unikać nadmiaru wody.

W polskich warunkach jako klasyczny schemat dla Fraxinus excelsior stosuje się około 16 tygodni w temperaturze 15–20°C, a następnie 16 tygodni w temperaturze około 0–3°C.

4. Kontrola nasion podczas stratyfikacji

W trakcie całego procesu należy regularnie kontrolować nasiona.

Jeżeli pojawi się pleśń:

• usunąć porażone nasiona;

• sprawdzić wilgotność podłoża;

• zapewnić lepszą wentylację;

• w razie potrzeby wymienić podłoże na świeże.

Jeżeli podczas chłodnej fazy pojawi się korzeń, należy ostrożnie wysiać skiełkowane nasiono do podłoża, nie uszkadzając młodego korzenia.

5. Wysiew

Po zakończeniu pełnej stratyfikacji nasiona należy wysiać możliwie szybko.

1. Przygotować lekkie, przepuszczalne i dobrze napowietrzone podłoże.

2. Wysiać nasiona na głębokość około 1–2 cm.

3. Delikatnie przykryć podłożem.

4. Utrzymywać równomierną wilgotność.

5. Umieścić pojemnik w jasnym miejscu.

Dobrym podłożem będzie mieszanka do wysiewu nasion, np. torf lub włókno kokosowe z dodatkiem perlitu.

6. Warunki kiełkowania

W przypadku jesionu nie należy kierować się zasadą, że im wyższa temperatura po stratyfikacji, tym szybsze kiełkowanie. Badania wskazują, że temperatura powyżej około 20°C może ograniczać kiełkowanie i sprzyjać wtórnemu wchodzeniu nasion w stan spoczynku.

7. Czas kiełkowania

Po prawidłowym przeprowadzeniu obu etapów stratyfikacji nasiona mogą rozpocząć kiełkowanie po wysiewie stosunkowo szybko, jednak wschody mogą być nierównomierne.

Nie należy usuwać nieskiełkowanych nasion zbyt wcześnie.

Jesion jest gatunkiem, którego kiełkowanie może być rozciągnięte w czasie, a wymagania poszczególnych partii nasion mogą się różnić.

8. Pielęgnacja młodych siewek

Po pojawieniu się siewek:

• zapewnić jasne stanowisko;

• utrzymywać umiarkowaną i równomierną wilgotność;

• zapewnić dobrą cyrkulację powietrza;

• unikać przelania;

• chronić młode rośliny przed bardzo intensywnym słońcem bezpośrednio po wschodach.

Po rozwinięciu kilku liści właściwych i dobrym ukorzenieniu siewki można ostrożnie przesadzić do pojedynczych doniczek.

9. Nawożenie

Bezpośrednio po wschodach nawożenie nie jest konieczne.

Po około 4–6 tygodniach od wschodów, gdy siewki są już dobrze rozwinięte, można rozpocząć delikatne nawożenie nawozem wieloskładnikowym w dawce około ¼ dawki zalecanej przez producenta.

10. Alternatywna metoda – wysiew jesienny

Nasiona jesionu można również wysiać jesienią na zewnątrz, np. bezpośrednio do gruntu, rozsadnika lub pojemnika.

Naturalny cykl temperatur jesienią i zimą zapewnia kolejno okres cieplejszy i chłodniejszy, co może umożliwić naturalne przełamanie spoczynku.

Jest to jednak metoda mniej przewidywalna pod względem terminu i równomierności wschodów niż kontrolowana stratyfikacja.

11. Najczęstsze błędy

• Pominięcie ciepłej fazy stratyfikacji.

• Zastosowanie wyłącznie krótkiej stratyfikacji chłodnej.

• Zastosowanie zbyt krótkiej fazy ciepłej.

• Dopuszczenie do przesuszenia nasion.

• Utrzymywanie nasion w stojącej wodzie.

• Zbyt wysoka temperatura po zakończeniu stratyfikacji.

• Zbyt głęboki wysiew.

• Nadmierne podlewanie.

• Zbyt wczesne usuwanie nieskiełkowanych nasion.

• Uszkodzenie korzenia podczas przesadzania.

Ważne informacje

• Fraxinus excelsior ma głęboki spoczynek morfofizjologiczny.

• Nasiona wymagają stratyfikacji ciepłej, a następnie chłodnej.

• Zalecany praktyczny schemat to około 16 tygodni w temperaturze 15–20°C, następnie 16 tygodni w temperaturze około 0–3°C.

• Łączny czas przygotowania nasion może więc wynosić około 32 tygodni.

• Samo zastosowanie krótkiej stratyfikacji chłodnej nie jest wystarczające.

• Podczas stratyfikacji nasiona powinny pozostawać wilgotne, ale nie zalane wodą.

• Po zakończeniu stratyfikacji należy wysiać nasiona możliwie szybko.

• Najkorzystniejszy zakres temperatur dla wzrostu zarodka i kiełkowania mieści się zasadniczo w zakresie około 10–20°C.

• Świeże i prawidłowo przechowywane nasiona zazwyczaj dają najlepsze rezultaty.

Zalecana metoda

1. Umieścić nasiona w lekko wilgotnej mieszance piasku i torfu (1:1).

2. Przeprowadzić około 16 tygodni ciepłej stratyfikacji w temperaturze 15–20°C.

3. Następnie przenieść nasiona na około 16 tygodni do temperatury około 0–3°C w celu przeprowadzenia chłodnej stratyfikacji.

4. Po zakończeniu obu etapów wysiać nasiona na głębokość około 1–2 cm do lekkiego, przepuszczalnego podłoża.

5. Zapewnić temperaturę około 10–20°C, jasne stanowisko i stale lekko wilgotne podłoże.

6. Nie wyrzucać nasion, które nie wykiełkują od razu – w przypadku jesionu wschody mogą być nierównomierne.

Uwaga: jesion wyniosły jest gatunkiem o wyjątkowo głębokim spoczynku nasion. Rzeczywisty czas wymaganej stratyfikacji może różnić się pomiędzy partiami nasion.